Nervus vagus stimulatie (NVS) bij therapieresistente depressies

Nervus vagus stimulatie (NVS) bij therapieresistente depressies2018-08-13T11:36:18+00:00
Wat is depressie?

Depressie is wereldwijd één van de meest voorkomende aandoeningen. Ze wordt ondergebracht bij de affectieve storingen. Net als rugpijn maken ca. 70% van alle mensen in de loop van hun leven een depressieve periode door. De oorzaken kunnen veelzijdig zijn; veel voorkomende redenen zijn bijv. de dood van de partner, scheidingen, professionele tegenslagen zoals ontslag, sluiting van het bedrijf, enz. De depressieve aandoening kan zich uiten, bijv. in algemene onlust, terugtrekken uit de sociale omgeving, slaap- en eetstoornissen. In ernstige gevallen kunnen ook zelfmoordgedachten voorkomen. Het gevoel van “er voor niets zijn” is eveneens typisch voor een depressieve aandoening. Psychotherapautische benaderingen en medicamenteuze therapieën kunnen met een hoog slagingspercentage helpen om de depressie te overwinnen. Bij 10% van alle patiënten echter kan men op den duur ondanks psychologische en medicamenteuze therapie geen verbetering bereiken. Men spreekt van therapieresistentie. Hier wordt nervus vagus stimulatie (NVS) toegepast.

Wat is nervus vagus stimulatie (NVS)?

De NVS-therapie is een vaste methode voor het behandelen van bepaalde vormen van epilepsie. In het midden van de jaren 90 van de voorbije eeuw heeft men echter ontdekt dat bij vele patiënten, die werden behandeld met de NVS-therapie, tevens de bestaande depressie duidelijk kon worden verbeterd. Sinds 2001 is de NVS-therapie in Europa en sinds 2005 ook door de Food and Drug Administration (FDA), de hoogst bevoegde autoriteit in Amerika, toegestaan voor het behandelen van de therapieresistente depressie.

In de USA en in Europa maken toonaangevende psychiaters steeds meer van deze mogelijkheid gebruik om hun patiënten te helpen.

De slagingspercentages zijn bemoedigend en volgens recente studies kon wereldwijd bij ca. 50% van alle patiënten ten opzichte van de uitgangspositie een verbetering worden bereikt. Door de NVS-therapie werd een aanzienlijke en aanhoudende verbetering van de levenskwaliteit bereikt, gedeeltelijk ook een volledige afname van de depressie.

Hoe verloopt de stimulator implantatie?

De stimulatie-elektroden worden tijdens een ingreep van ca. 1-2 uur via de linker halszijde vooraan geïmplanteerd, d.w.z. ze worden voorzichtig microchirurgisch door een neurochirurg die ervaring heeft in neuromodulatie om de nervus vagus (10de hersenzenuw) aan de linker zijde geïmplanteerd. De zenuw wordt hierbij niet gekwetst. Door een kabel zijn de elektroden met een kleine, programmeerbare generator verbonden. Deze generator wordt onder de huid aan de linker borst geïmplanteerd (zoals bij een pacemaker).

Door zachte stroomprikkels wordt de nervus vagus met vastgestelde tussenpozen continu geprikkeld (gestimuleerd). De keuze van de geschikte stimulatieparameter en de programmering wordt door de arts uitgevoerd. De levensduur van de batterij van de generator ligt, afhankelijk van de stimulatieparameters, tussen de 6 en 11 jaar. Voor het vervangen van de batterij is slechts een kleine ingreep nodig, die evt. ook onder lokale verdoving kan worden uitgevoerd. De operatie wordt onder volledige narcose uitgevoerd; de patiënt blijft daarna normaal nog 2 nachten in het ziekenhuis ter observatie. De risico’s van de implantatie zijn in de handen van een ervaren neurochirurg minimaal.

Wat moet ik toen om te weten of ik in aanmerking kom voor NVS?

Voor geïnteresseerde patiënten en toegewezen collega’s ben ik een ervaren contactpersoon.

De beslissing of een patiënt geschikt is voor de implantatie wordt steeds door een psychiatrisch deskundig college genomen. Voor het inleidend gesprek zijn minimaal 2-3 uur noodzakelijk. De patiënt moet vooraf reeds beschikbare ziekenhuis- en doktersrapporten opsturen.

Is de beslissing genomen dat NVS-therapie zinvol is, dan kan voor de patiënt een OP-afspraak worden gemaakt. Normaal worden operaties uitgevoerd op een vrijdag of zaterdag, zodat de patiënt op maandagvoormiddag opnieuw in de nabehandeling kan worden ontslagen.

Welke nabehandeling is noodzakelijk?

De psychiater zal in de volgende dagen de stimulatieparameters zodanig wijzigen dat een optimaal effect met zo min mogelijke bijwerkingen wordt bereikt. Dit gebeurt ofwel tijdens een stationaire opname in het nabehandelend psychiatrisch ziekenhuis tijdens een periode van ca. 10 dagen of kan ook bij meerdere ambulante bezoeken in deze periode plaatsvinden.

Wat wijst erop mij in München door Dr. Frank te laten opereren?

Aangezien ik al lang met de neuromodulatie te maken heb, hoor ik in deze sector tot de meest ervaren neurochirurgen in Duitsland. In 2003 had ik op mijn vroegere werkplaats, de Klinikum Rechts der Isar van de Technische Universität München, reeds succesvol de diepe hersenstimulatie bij de ziekte van Parkinson en tremor opgebouwd en ik pas ook succesvol de ruggenmergstimulatie toe bij anders niet te behandelende pijn aan de wervelkolom.

Eveneens bied ik de occipitale zenuwstimulatie (OZS) aan voor patiënten met chronische migraine en/of clusterhoofdpijn. De samenwerking vindt op dit moment eerst in het kader van een studie plaats, die de Schmerzklinik Kiel begeleidt.

De nervus vagus stimulatie gebeurt in samenwerking met gerenommeerde en toonaangevende psychiaters uit Duitsland. Of een patiënt geschikt is voor de implantatie (NVS) beslist het psychiatrisch college samen met de patiënt. Deze neemt ook de nabehandeling en afstelling van de pacemaker op zich.

Welke bijwerkingen kunnen bij de therapie voorkomen?

De bijwerkingen van de therapie worden door het optimaliseren van de stimulatieparameters, die individueel op elke patiënt worden afgesteld, tot een minimum herleid. De vaakst voorkomende bijwerkingen, die door de stimulatie worden opgewekt, zijn heesheid, wijziging van de stemhoogte, kriebelende huid, zeer zelden voorbijgaande ademsnood en meer hoesten. De bijwerkingen worden door de patiënt in het algemeen ervaren als niet storend en verdwijnen vaak na bepaalde tijd vanzelf.

Welke patiënten kunnen niet worden behandeld met NVS?

Naast de patiënten die op basis van de psychiatrische evaluatie niet in aanmerking komen, mogen patiënten na een voorafgaande vagotomie aan de maag niet worden geïmplanteerd. Bij patiënten met slik-, hart- en ademproblemen en slaapapneu moet de indicatie zeer zorgvuldig worden gecontroleerd. Bepaalde vroegere cardiale aandoeningen kunnen eveneens leiden tot het uitsluiten van de therapie. Tijdens het inleidend onderzoek worden uitsluitingscriteria zorgvuldig gecontroleerd.

Wat zullen de kosten zijn voor mij?

Zoals elke neuromodulatieve methode zijn de technisch kosten voor de impulssensor en de elektroden, die uit speciale platina draden vervaardigd zijn, groot. Het systeem kost ca. € 12.000. De kosten voor de implantatie bedragen incl. verblijf, operatie en anesthesie ca. € 10.000. De kosten van de NVS-therapie worden op dit moment niet door alle ziekenfondsen vergoed. In elk geval is voor de vergoeding van de kosten een gemotiveerde aanvraag zinvol, die u in het kader van de vooronderzoeken kunt verkrijgen. De stationaire resp. ambulante nabehandeling wordt normaal door de ziekenfondsen in het kader van de behandeling van de onderliggende ziekte overgenomen.